The Cyril and Methodius Idea in the Enslaved Polish-Lithuanian Commonwealth (Preliminary Notes)

Будилович 1885     Б у д и л о в и ч, А. (ред.) Мефодиевский юбилейный сборник, изданный Императорским Варшавским университетом к 6 апреля 1885 года. Под ред. орд. проф. А. Будиловича. Варшава, 1885 [Budilovich, A. (red.) Mefodievskiĭ iubileĭnyĭ sbornik, izdannyĭ Imperatorskim Varshavskim universitetom k 6 aprelia 1885 goda, pod red. ord. prof. A. Budilovicha. Varshava, 1885].

Георгиева 2009     Г е о р г и е в а, Т. Славянската идея в Русия 30-те – 50-те години на XIX век. София, 2009 [Georgieva, T. Slavyanskata ideia v Rusia 30-te – 50-te godini na XIX vek. Sofia, 2009].

Иванова 2019     И в а н о в а, М. Картината „Светите Кирил и Методий” от Ян Матейко и нейната история. – In: Вѣнецъ хваленїѧ. Studia ofiarowane profesorowi Aleksandrowi Naumowowi na jubileusz 70-lecia. Pod redakcją Marzanny Kuczyńskiej (= Latopisy Akademii Supraskiej. T. 10). Białystok, 2019, p. 251–264 [Ivanova, M. Kartinata „Svetite Kiril i Metodiy“ ot Yan Mateyko i neynata istoria. – In: Věnecъ chvalenię. Studia ofiarowane profesorowi Aleksandrowi Naumowowi na jubileusz 70-lecia. Pod redakcją Marzanny Kuczyńskiej (= Latopisy Akademii Supraskiej. T. 10). Białystok, 2019, p. 251–264].

Карамзин 1818     К а р а м з и н, Н. М. История Государства Российскаго. Т. 1.  Санкт-Петербург, 1818 [Karamzin, N. M. Istoriia Gosudarstva Rossiĭskago. T. 1.  Sankt-Peterburg, 1818].

Найденова 2013    Н а й д е н о в а, Д. Кирило-Методиевото дело в политическата пропаганда на XIX век [Naydenova, D. Kirilo-Metodievoto delo v politicheskata propaganda na XIX vek]. – In: Cyrylometodejski komponent kultury chrześcijańskiej Słowian w regionie karpackim. Historia, tradycje, odwołania. Red. M. Kuczyńska, J. Stradomski (= Krakowsko-Wileńskie Studia Slawistyczne. T. 8), Kraków, 2013, p. 237–251.

Наумов 2007        Н а у м о в, А. Руската служба за равноапостолните Методий и Кирил, учители славянски. – Проблеми на Кирило-Методиевото дело и на българската култура през IX–X в. (= Кирило-Методиевски студии. Кн. 17), София, 2007, c. 496–504 [Naumov, A. Ruskata sluzhba za ravnoapostolnite Metodiy i Kiril, uchiteli slavyanski. – Problemi na Kirilo-Metodievoto delo i na balgarskata kultura prez IX–X v. (= Kirilo-Metodievski studii. Kn. 17), Sofia, 2007, s. 496–504].

Наумов 2019    Н а у м о в, А. Светите Методий и Кирил в църковнославянската химнография от Новото време (Служби) [Naumov, A. Svetite Metodiy i Kiril v tsarkovnoslavyanskata himnografia ot Novoto vreme (Sluzhbi).  – Palaeobulgarica, 43 (2019), № 3, с. 72–94.

Погодин 1862     П о г о д и н, М. П. Окружное послание к Славянам. Москва, 1862 [Pogodin, M. P. Okruzhnoe poslanie k Slavyanam. Moskva, 1862].

Погодин 1865  П о г о д и н, М. П. Кирилло-Мефодиевский сборник в память о совершившемся тысячелетии славянской письменности и христианства в России, изданный по определению Московского общества любителей русской словесности, М. Погодиным. Москва, 1865 [Pogodin, M. P. Kirillo-Mefodievskiĭ sbornik v pamyat̕ o sovershivshemsia tysiacheletii slavianskoĭ pis̕mennosti i khristianstva v Rossii, izdannyĭ po opredeleniiu Moskovskogo obshchtestva liubiteleĭ russkoĭ slovesnosti, M. Pogodinym. Moskva, 1865].

Симеонова 1993, 2007 С и м е о н о в а, Г. Проблеми на Кирило-Методиевата празничност, София, 1993; Книга втора, София 2007 [Simeonova, G. Problemi na Kirilo-Metodievata praznichnost, Sofia, 1993; Kniga vtora, Sofia 2007] .

Страдомски 2019  С т р а д о м с к и, Я. Кирилло-Мефодиевские исследования и издания в Польше после Второй мировой войны; достижения и перспективы. – Старобългарска литература, 59–60 (2019), с. 92–121 [Stradomski, Ia. Kirillo-Mefodievskie issledovania i izdania v Pol̕she posle Vtoroĭ mirovoĭ voĭny; dostizhenia i perspektivy. – Starobalgarska literatura, 59–60 (2019), s. 92–121]. 

Черных 2017   Ч е р н ы х, Е. А. Восстановление официального почитания святых равноапостольных братьев Кирилла и Мефодия в Российской империи XIX в. – В: CLIO-SCIENCE: Проблемы истории и междисциплинарного синтеза. Сборник научных трудов. Вып. 8. Москва, 2017, с. 100–116 [Chernykh, E. A. Vosstanovlenie ofitsial’nogo pochitania sviatykh ravnoapostol’nykh brat’ev Kirilla i Mefodia v Rossiĭskoĭ imperii XIX v. – V: CLIO-SCIENCE: Problemy istorii i mezhdistsiplinarnogo sinteza. Sbornik nauchnykh trudov. Vyp. 8. Moskva, 2017, s. 100–116].

Abraham 1890     A b r a h a m, W. Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII. Lwów, 1890.

Bandtkie 1810    B a n d t k i e, J. S. Krótkie wyobrażenie dziejów Królestwa Polskiego. T. 1–2. Wrocław, 1810, p. 99–101 [wyd. 2 „powtórne i poprawne“, Dzieje Królestwa Polskiego.  T. 1–2. Wrocław, 1820; wyd. 3 „znacznie pomnożone“, Dzieje narodu polskiego. T. 1–2. Wrocław, 1835; руски превод: История государства польскаго. Санкт-Петербург, 1830].

Bartolini 1885     B a r t o l i n i, D. Pamiątki historyczne, krytyczne, archeologiczne świętych Cyryla i Metodego oraz apostolstwa ich śród narodów słowiańskich, […] wiernie z włoskiego na polski przełożone […] i znacznymi dodatkami pomnożone. Przeł. ks. M. Chwaliszewski. Poznań, 1885.

Bielowski 1864     B i e l o w s k i, A. Monumenta Poloniae Historica. Pomniki dziejowe Polski. T. 1. Lwów, 1864.

Brückner 1904     B r ü c k n e r, A. Legendy o Cyrylu i Metodym wobec prawdy dziejowej. Szkic z dziejów chrześcijaństwa u Słowian. – Odbitka z Rocznika Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego XXX. Poznań, 1904, p. 1–49 [repr. Sandomierz, 2017].

Brückner 1906     B r ü c k n e r, A. Cyryl i Metody. Nowe źródła i opracowania. – Przegląd Historyczny, 1906, № 3, p. 5–21, 148–161.

Brückner 1908     B r ü c k n e r, A. Co sądzić o Żywotach Cyryla i Metodego. – Kwartalnik Historyczny, 1908, № 22, p. 1–15.

Buliński 1873     B u l i ń s k i, M. Historia Kościoła polskiego. T. 1: Epoka piastowska. Kraków, 1873.

Chociszewski 1874     C h o c i s z e w s k i, J. Żywoty świętych patronów narodu polskiego dla ludu i młodzieży. Poznań, 1874.

Chociszewski 1885     C h o c i s z e w s k i, J. Żywot SS. Braci Cyryla i Metodego, Apostołów Słowian, na pamiątkę 1000-letniej rocznicy welehradzkiej, z dodaniem najpotrzebniejszych modlitw, oraz wiadomości o zaprowadzeniu chrześcijaństwa w Polsce, Pomorzu i na Litwie. Poznań, 1885.

Chodkiewicz 1991     C h o d k i e w i c z, A. Tradycja cyrylo-metodiańska w Polsce. – W: Cyryl i Metody Apostołowie i Nauczyciele Słowian. Studia i dokumenty. Cz. 1: Studia. Red. J. S. Gajek i L. Górka (Teologia w dialogu, 6), Lublin, 1991, p. 125–132.

Chotkowski 1885     C h o t k o w s k i, W. Żywot śś. Cyryla i Metodego apostołów Słowiańskich napisany w tysiącletnią rocznicę chwalebnej śmierci św. Metodego. Z polecenia krakowskiego Komitetu Pielgrzymki przez ks. Chotkowskiego. Kraków, 1885.

Chotkowski 1889     C h o t k o w s k i, W. Korona życia wszystkim stanom z okazyi i na pamiątkę 50-letniego jubileuszu kapłaństwa jego świętobliwości papieża Leona XIII. papieża z dodaniem najużywańszego nabożeństwa. Ozdobiona portretem Ojca św. i 40 obrazkami. Kraków, 1889.

Gapska 2013      G a p s k a, D. „Pójdźmy wszyscy do Rzymu” – Wielka pielgrzymka Słowian z 1881 roku w prasie wielkopolskiej. – W: Cyrylometodejski komponent kultury chrześcijańskiej Słowian w regionie karpackim. Historia, tradycje, odwołania. Red. M. Kuczyńska, J. Stradomski (Krakowsko-Wileńskie Studia Slawistyczne. T. 8). Kraków, 2013, p. 253–261.

Gromnicki 1880     G r o m n i c k i, T. Święci Cyryl i Metody. Kraków 1880 [Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności 10 (1879), p. 281–354; 11 (1879), p. 80–188; 12 (1880), p. 25–81].

Gromnicki 1885     G r o m n i c k i, T. Śś. Cyryl i Metody Apostołowie Słowiańszczyzny. Lwów, 1885.

Hozakowski 1908     H o z a k o w s k i, W. Żywoty świętych Pańskich na podstawie kalendarza kościelnego z uwzględnieniem dzieła ks. Piotra Skargi T. J. oraz innych opracowań i źródeł na wszystkie dni całego roku ułożył Ks. Władysław Hozakowski. Poznań, 1908.

Jastrzębski 1839    J a s t r z ę b s k i J.L.C. Notice sur le Texte du Sacre. – Extrait du Journal général de l'instruction publique des 4 et 7 septembre 1839, Paris, s. 5.

Kantecki 1880     K a n t e c k i, A. Encyklika Ojca św. Leona XIII z dnia 30 września 1880 r. dotycząca czci apostołów Słowiańszczyzny śś. Cyryla i Metodego. Poznań, 1880.

Kantecki 1885     K a n t e c k i, A. Święci Cyryl i Metody Apostołowie Słowiańszczyzny. Książeczka jubileuszowa. W tysięczną rocznicę śmierci św. Metodego. Wydanie drugie, z ryciną. Poznań, 1885.

Koszutski 1863     K o s z u t s k i, H. Święci Cyryl i Metody, pierwsi Apostołowie Słowian. Na pamiątkę tysięcznej rocznicy pierwszego apostolstwa chrześcijańskiego w zachodniej Słowiańszczyźnie wraz z programem tejże uroczystości. Gniezno, 1863.

Krasiński 1838     K r a s i ń s k i, W. Historical Sketch of the Rise Progress and Decline of the Reformation of Poland. Vol. 1. London, 1838 [Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. Tłum. J. Bursche. Warszawa, 1903].

Krasiński 1848     K r a s i ń s k i, W. Panslavism and Germanism. London, 1848.

Krukowski 1886     K r u k o w s k i, J. O słowiańskim kościele ś. Krzyża i klasztorze benedyktynów, założonym przez Jadwigę i Jagiełłę na Kleparzu w Krakowie 1390 roku.  Kraków, 1886.

Lelewel 1844     L e l e w e l, J. Dzieje Litwy i Rusi aż do unii z Polską w Lublinie w 1569 roku zawartej.  Poznań, 1844.

Maciejowski 1839     M a c i e j o w s k i, W. A. Pamiętniki o dziejach, piśmiennictwie i prawodawstwie Słowian jako dodatek do historii prawodawstw słowiańskich przez siebie napisanej… – Pamiętnik 1, Sankt-Peterburg i Lipsk, 1839; руски превод: Варшава, 1840. Ръкопис ок. 1838: Pamiętniki o dziejach, piśmiennictwie i prawodawstwie Słowian. T. 1. Pamiętnik i obejmuje: wstęp do pamiętników, pierwotne dzieje chrześcijańskiego kościoła u Słowian obojga obrządku, tudzież ustępy i ułamki historyczne: Jako dodatek do Historii prawodawstw słowiańskich, przez siebie napisanej; https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/476340/edition/577486?language=en (6.02.2025).

Matejko 1864        M a t e j k o, F. O początku i rozkwicie literatury starosłowiańskiej w Bułgaryi. – Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowe. Poczet nowy, 4 (1864), p. 86–107, 269–291, 380–413.

Mazurowski 1871     M a z u r o w s k i, J. Melodie do zbioru pieśni nabożnych katolickich dla użytku kościelnego. Ułożone do grania na organach i śpiewania na cztery głosy. Pelplin, 1871, № 636, p. 221.

Mickiewicz 1840–1844     M i c k i e w i c z, A.  Literatura słowiańska – Dzieła. T. VIII-XI. Red. Z. J. Nowak, Z. Stefanowska, M. Prussak, Cz. Zgorzelski. Warszawa, 1998.

Mioduszewski 1850     M i o d u s z e w s k i, M. M. Śpiewnik kościelny czyli pieśni nabożne z melodyjami w kościele katolickim używane a dla wygody kościołów parafialnych przez x. M. M. Mioduszewskiego zebrane. Kraków, 1838. Dodatek trzeci i ostatni, 1850, № 8, p. 984–985.

Moraczewski 1842     M o r a c z e w s k i, J. et al. Starożytności polskie ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane. T. 1. Poznań, 1842 [reprint Warszawa, 1982], s.v. (J.M.), Chrześcijaństwo w Polsce, p. 141–144.

Naruszewicz 1780    N a r u s z e w i c z, A. Historia narodu polskiego od początku chrześcijaństwa. T. 2. Panowanie Piastów. Warszawa, 1780.

Pękalski 1862     P ę k a l s k i, P. Na dzień 9 marca. Żywot śś. Cyryla i Metodego, rodzonych braci, biskupów i apostołów ludów słowiańskich. – In: Żywoty Świętych Patronów polskich. Napisał x. P. Pękalski. Kraków, 1862, p. 64–87.

Piccin 2008           P i c c i n, M. Dziedzictwo cyrylo-metodiańskie w świetle Miefodijewskiego Jubilejnego sbornika (1885). – Fundamenta Europaea, 5 (2008), № 8–9, p. 74–91.

Piccin 2010           P i c c i n, M. Fedeltà a Roma o lealtà all’Impero? La questione uniate nel Regno di Polonia (1831–1863). – Studi Slavistici, 7 (2010), p. 67–84.

Polkowski 1885     P o l k o w s k i, I. Wspomnienia z żywota śś. Cyryla i Metodego, według najdawniejszych legend i ksiąg liturgicznych opowiedziane. – W: Cześć śś. Cyrylla i Metodego w Polsce według ksiąg liturgicznych i legend od końca XIII wieku. Spisał ks. I. Polkowski. Kraków, 1985, p. 37–49.

Potkański 1905     P o t k a ń s k i, K. Konstantyn i Metodyusz. Kraków, 1905 [i Przegląd Powszechny 93 (1905), № 3–6].

Prokop 1875          P r o k o p  Kapucyn (= Jan Leszczyński). Żywoty świętych Pańskich na wszystkie dni roku z przydaniem do każdego pożytku duchownego i właściwéj modlitwy tudzież Na wszystkie uroczystości i święta krótkie nauki. Warszawa, 1875.

Przyłuski 1863   P r z y ł u s k i, L. Pamiątka jubileuszowa tysiąc-letnia śś. Cyryla i Metodiusza trwająca od 29 czerwca to jest od śś. Piotra i Pawła aż do 1 listopada czyli do uroczystości Wszystkich świętych. Poznań, 1863.

Pucia 2023     P u c i a, M. Śpiewy religijne w wybranych drukach użytkowych. Idee cecylianizmu a żywa tradycja. – Musica Ecclesiastica, 18 (2023), p. 69–90.

Rettel 1871    R e t t e l, L. Cyryl i Metody. Streszczenie najnowszych poszukiwań. Paryż, 1871.

Romanowski 1862     R o m a n o w s k i, M. Popiel i Piast. Tragedia w pięciu aktach z podań i legend historycznych. Lwów, 1862.

Ropiak 2023          Ropiak, S. Postacie świętych Cyryla i Metodego w pryzmacie hymnu Bracia wybrani przez Boga. – Liturgia Sacra, 29 (2023), № 2, s. 163–177.

Šafařik 1842     S z a f a r z y k, P. J. Sławiańskie starożytności. Przełożył H. N. Bońkowski. T. 1. Poznań, 1842.

Šafařik 1843     S z a f a r z y k, P. J. Słowiański narodopis. Przełożył P. Dahlmann. Wrocław, 1843.

Semenenko 1881     S e m e n e n k o, P. Mowa pochwalna na cześć śś. Cyryla i Metodego, Apostołów Słowiańskich, miana wśród uroczystych obchodów w Rzymie, w kościele św. Klemensa, dnia 3 lipca 1881 roku. Kraków, 1881.

Sokołowski 1886     S o k o ł o w s k i, M. Ruiny na Ostrowie Jeziora Lednicy. Studium nad budownictwem w przedchrześcijańskich i pierwszych chrześcijańskich wiekach w Polsce. Na podstawie badań wspólnie na miejscu odbytych z prof. Władysławem Łuszczkiewiczem. – Pamiętnik Akademii Umiejętności w Krakowie: Wydziały Filologiczny i Historyczno-Filozoficzny. T. 3, Kraków, 1886, p. 117–277.

Solak 2013     S o l a k, E. Między slawistyką a panslawizmem – problematyka cyrylometodejska w XIX wieku. – In: Święci Konstantyn-Cyryl i Metody: patroni Wschodu i Zachodu. T. 2. Apostołowie Słowian w nowożytnej Europie. Red. A. Naumow, Kraków, 2013, p. 13–26 (Biblioteka Duchowości Europejskiej 5/II).

Stalmach 1863     S t a l m a c h, P. Piast, rolnik w Kruświcy, rodzic królów polskich i książąt ślązkich. Powieść dziejowa, dla Ludu Polskiego, na uczczenie Tysiącletniej rocznicy. – In: Gwiazdka Cieszyńska. Pismo dla nauki, przemysłu i zabawy, 16 (1863), passim.

Suchorowski 1863     S u c h o r o w s k i, M. Szczytna pieśń Sławianów w dziesięci mowlach pobratymczych na pamiątkę obchodu rocznicy tysiącletniej (1000) uroczystości zaprowadzania chrześcijaństwa przez sławiańskich wysłanników ŚŚ. Cyryljusza i Strachotę na rok Pański 1863 w jedno abecadło, w jedną miarę i w jeden śpiew ułożona [...], własnym nakładem ozdobnie wyd. Michał Suchorowski  [три издания]. Lwów, 1863.

Szadowski 1885     [S z a d o w s k i, J.]. Zbiór pieśni nabożnych dla wygody pobożnych katolików. Wydany za rozkazem najprzewielebniejszego Ks. Biskupa Warmińskiego. Wydanie trzecie, poprawione i pomnożone. Brunsberga, 1885, № 207, p. 247. 

Szcześniak 1904     S z c z e ś n i a k, W. M. Obrządek słowiański w Polsce pierwotnej rozważony w świetle dziejopisarstwa polskiego. Warszawa, 1904 (Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich).

Tatomir 1885     T a t o m i r, L. Apostołowie słowiańscy śś. Cyryl i Metody. W tysiączną rocznicę śmierci św. Metodego. Lwów, 1885. (repr. Sandomierz, 2014). https://www.sbc.org.pl/en/dlibra/publication/9593/edition/8927 (6.02.2024).

Tworzymir 1863     T w o r z y m i r  z Wielkopolski, Książka dla ludu polskiego, w której są zawarte opowiadania, powieści i wiersze. Zebrał i spisał Tworzymir z Wielkopolski [Józef Chociszewski]. Cz. 1–2. Leszno, 1863.  

Urban 1907     U r b a n, J. Kwestia zjednoczenia Kościołów na zjeździe welehradzkim. – Przegląd Powszechny, 95 (1907), p. 293–304.

Wiszniewski 1840     W i s z n i e w s k i, M. Historia literatury polskiej. T. 1, Kraków, 1840.

Wojtczak 1999    W o j t c z a k, M. Problematyka cyrylo-metodiańska w dziewiętnastowiecznym piśmiennictwie wielkopolskim. – In: Środkowoeuropejskie dziedzictwo cyrylo-metodiańskie. Międzynarodowa konferencja naukowa. Red. A. Barciak. Katowice, 1999, p. 215–231.

Ziejka 2013     Z i e j k a, F. „Przy lackim orle, przy koniu Kiejstuta, Archanioł Rusi na proporcach błysł!“: tradycje unii horodelskiej w życiu narodowym czasów niewoli. – Niepodległość i Pamięć, 20 (2013), № 3–4 (43–44), p. 49–71.